Ngành logistics trước cơ hội tăng trưởng và chuyển đổi

Triển vọng ngành logistics hiện nay tích cực vì nhu cầu lưu chuyển hàng hóa vẫn được hỗ trợ bởi thương mại, sản xuất, xuất nhập khẩu, thương mại điện tử và đầu tư hạ tầng. Tuy nhiên, tăng trưởng không phân bổ đều cho mọi doanh nghiệp. Các đơn vị có khả năng số hóa, tối ưu mạng lưới vận hành, quản trị chi phí và cung cấp dịch vụ tích hợp sẽ có lợi thế rõ hơn so với nhóm chỉ cạnh tranh bằng giá.

Bức tranh chung: Ngành logistics có dư địa tăng trưởng nhưng không còn dễ tăng trưởng

Triển vọng ngành logistics được đánh giá tích cực trước hết vì logistics nằm ở giao điểm của nhiều động lực kinh tế: sản xuất, thương mại quốc tế, bán lẻ, xuất khẩu nông sản, công nghiệp chế biến và thương mại điện tử. Khi khối lượng hàng hóa tăng, nhu cầu vận tải, kho bãi, giao nhận, khai thuê hải quan, phân phối chặng cuối và quản lý chuỗi cung ứng cũng tăng theo.

Tại Việt Nam, một số báo cáo thị trường ước tính quy mô logistics đạt khoảng 52,06 tỷ USD năm 2025 và có thể tăng trưởng bình quân khoảng 6,67% trong giai đoạn 2025–2030. Con số này cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn, nhưng tốc độ tăng không chỉ phụ thuộc vào sản lượng hàng hóa mà còn phụ thuộc vào năng lực hạ tầng, mức độ kết nối và hiệu quả vận hành. (Nexdigm)

Điểm quan trọng là ngành logistics đang chuyển từ tăng trưởng theo sản lượng sang tăng trưởng theo chất lượng dịch vụ. Trước đây, doanh nghiệp có thể mở rộng bằng cách tăng xe, tăng kho, tăng tuyến vận chuyển. Hiện nay, lợi thế cạnh tranh đến nhiều hơn từ khả năng giảm thời gian giao hàng, giảm tỷ lệ lỗi, tối ưu tồn kho, minh bạch dữ liệu và tích hợp nhiều dịch vụ trong một chuỗi vận hành.

Động lực phát triển đến từ thương mại, sản xuất và hạ tầng

Động lực đầu tiên của ngành logistics là thương mại và sản xuất. Khi Việt Nam tiếp tục tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực, nhu cầu vận chuyển nguyên liệu, linh kiện, hàng thành phẩm và hàng xuất khẩu sẽ tiếp tục tạo nền cho dịch vụ logistics. Logistics vì vậy không thể tách rời năng lực công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu, khu công nghiệp và trung tâm phân phối.

Động lực thứ hai là đầu tư hạ tầng. Các kế hoạch phát triển đường cao tốc, cảng nước sâu, sân bay, đường sắt và trung tâm logistics giúp giảm điểm nghẽn trong lưu thông hàng hóa. Vietnam Briefing ghi nhận quy hoạch giai đoạn 2021–2030 của Việt Nam bao gồm mở rộng đường cao tốc, tuyến đường sắt, cảng nước sâu và sân bay quốc tế, đây là nền tảng quan trọng để cải thiện năng lực logistics dài hạn. (Vietnam Briefing)

Động lực thứ ba là kết nối xuyên biên giới. Dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng dài 391 km, kết nối biên giới Trung Quốc với cảng biển phía Bắc, được Reuters ghi nhận có mục tiêu hỗ trợ cả vận tải hành khách và hàng hóa, với kế hoạch hoàn thành vào năm 2030. Nếu triển khai hiệu quả, các dự án như vậy có thể cải thiện năng lực vận tải liên vùng và giảm phụ thuộc quá mức vào đường bộ. (Reuters)

Tuy nhiên, hạ tầng chỉ tạo ra cơ hội, không tự động tạo ra hiệu quả. Ngành logistics chỉ hưởng lợi thực sự khi hạ tầng mới được kết nối với cảng, kho, khu công nghiệp, hệ thống hải quan, dữ liệu vận hành và năng lực tổ chức vận tải đa phương thức.

Thương mại điện tử làm thay đổi cấu trúc nhu cầu logistics

Thương mại điện tử đang tạo ra một lớp nhu cầu logistics khác với logistics truyền thống. Thay vì chỉ vận chuyển lô hàng lớn giữa nhà máy, cảng và nhà phân phối, doanh nghiệp phải xử lý nhiều đơn hàng nhỏ, tần suất cao, thời gian giao ngắn và tỷ lệ hoàn hàng lớn hơn.

Điều này làm tăng vai trò của kho đô thị, trung tâm hoàn tất đơn hàng, giao hàng chặng cuối, hệ thống phân loại tự động, quản lý tồn kho theo thời gian thực và tối ưu tuyến giao hàng. Một báo cáo về logistics thương mại điện tử tại Việt Nam ước tính thị trường đạt khoảng 2,22 tỷ USD năm 2025 và có thể đạt hơn 6,34 tỷ USD vào năm 2034, tương ứng CAGR khoảng 12,39% giai đoạn 2026–2034. (IMARC Group)

Cơ chế tăng trưởng ở đây khá rõ: khi người tiêu dùng đặt hàng trực tuyến nhiều hơn, doanh nghiệp bán lẻ cần giao nhanh hơn; khi giao nhanh hơn, doanh nghiệp logistics phải đặt hàng gần người mua hơn; khi hàng hóa được đặt gần người mua hơn, nhu cầu kho bãi, phân loại, dữ liệu tồn kho và mạng lưới giao nhận tăng lên.

Tuy nhiên, thương mại điện tử cũng tạo áp lực biên lợi nhuận. Giao hàng chặng cuối thường tốn kém vì đơn hàng nhỏ, địa chỉ phân tán và yêu cầu thời gian cao. Doanh nghiệp logistics muốn hưởng lợi từ xu hướng này phải kiểm soát được chi phí mỗi đơn hàng, tỷ lệ giao thành công, tỷ lệ hoàn hàng và năng suất tài xế.

Chuyển đổi số là điều kiện để tăng năng suất logistics

Chuyển đổi số trong ngành logistics không chỉ là dùng phần mềm quản lý vận đơn. Bản chất của chuyển đổi số là biến dữ liệu thành năng lực điều phối: biết hàng ở đâu, kho còn bao nhiêu, xe nào đang trống, tuyến nào bị chậm, đơn nào có nguy cơ giao thất bại và chi phí nào đang vượt ngưỡng.

Các công nghệ như hệ thống quản lý vận tải, hệ thống quản lý kho, theo dõi GPS, mã vạch, RFID, phân tích dữ liệu, tự động hóa kho và nền tảng kết nối chủ hàng – nhà vận tải giúp doanh nghiệp giảm độ trễ thông tin. Khi độ trễ giảm, doanh nghiệp có thể ra quyết định nhanh hơn và giảm chi phí phát sinh do chờ đợi, sai lệch tồn kho hoặc điều phối kém.

Một nghiên cứu công bố năm 2026 về chuyển đổi số logistics tại Việt Nam ghi nhận chuyển đổi số là yếu tố quan trọng đối với năng lực cạnh tranh và hiệu quả vận hành của ngành. Điều này phù hợp với thực tế rằng logistics là lĩnh vực có nhiều điểm tiếp xúc, nhiều bên tham gia và nhiều dữ liệu vận hành cần được đồng bộ. (ResearchGate)

Dù vậy, chuyển đổi số không hiệu quả nếu chỉ mua phần mềm mà không chuẩn hóa quy trình. Doanh nghiệp cần dữ liệu sạch, quy trình nhập liệu thống nhất, KPI rõ ràng và khả năng liên kết giữa các bộ phận. Nếu dữ liệu sai hoặc quy trình rời rạc, công nghệ chỉ làm tăng chi phí mà không tạo ra năng suất.

Chuỗi lạnh và logistics chuyên biệt mở ra phân khúc giá trị cao

Một xu hướng đáng chú ý là sự phát triển của logistics chuyên biệt, đặc biệt là chuỗi lạnh. Nhu cầu bảo quản thực phẩm, nông sản, thủy sản, dược phẩm và hàng nhạy cảm nhiệt độ khiến logistics không còn chỉ là “đưa hàng từ A đến B”, mà còn phải kiểm soát điều kiện vận hành trong suốt hành trình.

Thị trường chuỗi lạnh Việt Nam được một số báo cáo ước tính đạt khoảng 230 triệu USD năm 2025 và có thể đạt hơn 627 triệu USD năm 2034, với CAGR khoảng 11,8% trong giai đoạn 2026–2034. Động lực đến từ xuất khẩu thực phẩm, nhu cầu dược phẩm và hiện đại hóa hệ thống bán lẻ. (The Report Cube)

Phân khúc này có biên giá trị cao hơn logistics thông thường vì yêu cầu đầu tư kho lạnh, xe lạnh, cảm biến nhiệt độ, quy trình kiểm soát chất lượng và khả năng truy xuất dữ liệu. Nhưng đây cũng là phân khúc có rủi ro cao hơn. Một lỗi nhiệt độ trong vận chuyển có thể làm giảm chất lượng hàng, gây mất an toàn hoặc làm hỏng toàn bộ lô hàng.

Vì vậy, triển vọng chuỗi lạnh phụ thuộc vào khả năng kiểm soát tiêu chuẩn vận hành. Doanh nghiệp không chỉ cần tài sản vật lý như kho và xe, mà còn cần quy trình kiểm soát nhiệt độ, cảnh báo bất thường, truy xuất dữ liệu và năng lực xử lý sự cố.

Rào cản lớn nhất là chi phí, phân mảnh và chất lượng dịch vụ

Dù triển vọng tích cực, ngành logistics vẫn đối mặt nhiều rào cản. Rào cản đầu tiên là chi phí vận hành. Giá nhiên liệu, chi phí nhân sự, phí cầu đường, chi phí kho bãi và chi phí tuân thủ đều ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận.

Rào cản thứ hai là mức độ phân mảnh. Nhiều doanh nghiệp logistics có quy mô nhỏ, năng lực công nghệ hạn chế và phụ thuộc vào dịch vụ đơn lẻ. Khi khách hàng cần giải pháp tích hợp từ kho bãi, vận tải, hải quan đến phân phối, nhóm doanh nghiệp thiếu năng lực kết nối sẽ khó cạnh tranh.

Rào cản thứ ba là chất lượng dịch vụ không đồng đều. Logistics hiện đại không chỉ đo bằng giá cước, mà còn đo bằng thời gian giao hàng, tỷ lệ giao đúng hẹn, tỷ lệ hư hỏng, độ chính xác tồn kho, khả năng truy xuất và tốc độ xử lý khi có sự cố.

Chỉ số LPI của World Bank cho thấy Việt Nam đạt vị trí 43 trong bảng xếp hạng Logistics Performance Index 2023. Đây là mức tương đối tích cực trong khu vực, nhưng cũng phản ánh còn dư địa cải thiện về hải quan, hạ tầng, năng lực dịch vụ, theo dõi hàng hóa và độ đúng hạn. (World Bank Open Data)

Triển vọng tăng trưởng không đồng đều giữa các nhóm doanh nghiệp

Không phải mọi doanh nghiệp trong ngành logistics đều hưởng lợi như nhau. Nhóm có lợi thế rõ nhất là các doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát được mạng lưới vận hành lớn, có năng lực công nghệ, có khách hàng ổn định và cung cấp được dịch vụ tích hợp.

Nhóm thứ hai có triển vọng tốt là doanh nghiệp chuyên sâu vào phân khúc tăng trưởng cao như logistics thương mại điện tử, chuỗi lạnh, kho bãi hiện đại, logistics cho xuất khẩu, logistics cảng biển và dịch vụ quản trị chuỗi cung ứng.

Ngược lại, nhóm chỉ cung cấp dịch vụ vận tải đơn lẻ, cạnh tranh chủ yếu bằng giá và thiếu dữ liệu vận hành sẽ chịu áp lực lớn hơn. Khi khách hàng ngày càng yêu cầu minh bạch, đúng hẹn và tối ưu chi phí tổng thể, dịch vụ logistics giá rẻ nhưng thiếu ổn định sẽ mất dần lợi thế.

Điều này cho thấy triển vọng ngành logistics tích cực ở cấp độ thị trường, nhưng chọn đúng mô hình kinh doanh mới quyết định khả năng tăng trưởng ở cấp độ doanh nghiệp.

Xu hướng mới: Tích hợp, xanh hóa và vận hành dựa trên dữ liệu

Ba xu hướng lớn sẽ định hình ngành logistics trong những năm tới là tích hợp dịch vụ, logistics xanh và vận hành dựa trên dữ liệu.

Tích hợp dịch vụ nghĩa là doanh nghiệp không chỉ bán từng khâu riêng lẻ, mà cung cấp giải pháp toàn chuỗi. Khách hàng ngày càng muốn một đối tác có thể quản lý vận tải, kho bãi, phân phối, chứng từ, hải quan và dữ liệu hiệu suất.

Logistics xanh xuất hiện do áp lực giảm phát thải, tối ưu nhiên liệu và đáp ứng yêu cầu của đối tác quốc tế. Xu hướng này có thể thúc đẩy tối ưu tuyến đường, sử dụng phương tiện tiết kiệm năng lượng, tăng vận tải đa phương thức và cải thiện hiệu suất kho bãi.

Vận hành dựa trên dữ liệu là nền tảng của hai xu hướng trên. Khi dữ liệu đủ tốt, doanh nghiệp có thể đo chi phí theo tuyến, năng suất theo kho, tỷ lệ giao đúng hẹn theo khu vực, tỷ lệ hoàn hàng theo nhóm sản phẩm và hiệu quả sử dụng phương tiện. Không có dữ liệu, doanh nghiệp khó biết điểm nghẽn nằm ở đâu và càng khó cải thiện có hệ thống.

Triển vọng ngành logistics trong giai đoạn tới là tích cực, nhưng không nên hiểu đơn giản là toàn ngành sẽ tăng trưởng dễ dàng. Cơ hội đến từ thương mại, sản xuất, hạ tầng, thương mại điện tử, chuỗi lạnh và chuyển đổi số. Thách thức đến từ chi phí, phân mảnh, yêu cầu dịch vụ cao hơn và áp lực nâng cấp công nghệ.

Doanh nghiệp logistics muốn tận dụng cơ hội cần chuyển từ tư duy vận chuyển sang tư duy quản trị chuỗi cung ứng. Năng lực cạnh tranh không chỉ nằm ở số lượng xe hay diện tích kho, mà nằm ở khả năng giao đúng, kiểm soát tốt, minh bạch dữ liệu, tối ưu chi phí và thích ứng nhanh với nhu cầu mới của thị trường.