Khi nào doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện kiểm toán

Khi nào doanh nghiệp bắt buộc phải kiểm toán?

Doanh nghiệp bắt buộc phải kiểm toán khi thuộc nhóm pháp luật quy định báo cáo tài chính hằng năm, báo cáo quyết toán dự án hoàn thành hoặc thông tin tài chính khác phải được kiểm toán. Luật Kiểm toán độc lập quy định kiểm toán bắt buộc áp dụng đối với các đơn vị tại khoản 1 và khoản 2 Điều 37, đồng thời hợp đồng kiểm toán báo cáo tài chính năm phải được ký chậm nhất 30 ngày trước ngày kết thúc kỳ kế toán năm.

Các nhóm phổ biến phải kiểm toán báo cáo tài chính hằng năm gồm:

• Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
• Tổ chức tín dụng
• Tổ chức tài chính, doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm
• Công ty đại chúng, tổ chức phát hành và tổ chức kinh doanh chứng khoán
• Doanh nghiệp nhà nước, trừ một số trường hợp thuộc bí mật nhà nước
• Doanh nghiệp kiểm toán và chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam

Ngoài ra, doanh nghiệp, tổ chức thực hiện dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A sử dụng vốn nhà nước phải kiểm toán báo cáo quyết toán dự án hoàn thành; một số doanh nghiệp, tổ chức có vốn góp của Nhà nước hoặc dự án sử dụng vốn nhà nước khác cũng thuộc diện kiểm toán theo quy định của Chính phủ.

Doanh nghiệp quy mô lớn có phải kiểm toán không?

Có. Từ Nghị định 90/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp khác có quy mô lớn cũng thuộc nhóm phải kiểm toán nếu thỏa mãn ít nhất 2 trong 3 tiêu chí: số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm trên 200 người, tổng doanh thu năm trên 300 tỷ đồng, hoặc tổng tài sản trên 100 tỷ đồng.

Điểm quan trọng là các chỉ tiêu này không được xác định cảm tính. Lao động bình quân năm được tính theo số lao động tham gia bảo hiểm xã hội của 12 tháng năm trước liền kề; doanh thu và tổng tài sản căn cứ vào báo cáo tài chính năm trước liền kề.

Vì sao không phải doanh nghiệp nào cũng bắt buộc kiểm toán?

Không phải mọi doanh nghiệp đều phải kiểm toán vì mục tiêu của kiểm toán bắt buộc là bảo vệ lợi ích công chúng, nhà đầu tư, chủ sở hữu vốn nhà nước, cơ quan quản lý và các bên sử dụng báo cáo tài chính. Doanh nghiệp càng có ảnh hưởng lớn đến công chúng, thị trường vốn, hệ thống tài chính hoặc nguồn lực nhà nước thì yêu cầu kiểm toán càng chặt.

Với doanh nghiệp không thuộc diện bắt buộc, kiểm toán vẫn có thể được thực hiện tự nguyện khi doanh nghiệp cần tăng độ tin cậy của báo cáo tài chính, phục vụ vay vốn, gọi vốn, mua bán sáp nhập, đấu thầu hoặc quản trị nội bộ. Luật Kiểm toán độc lập cũng ghi nhận doanh nghiệp, tổ chức khác được tự nguyện kiểm toán.

Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi thuộc diện kiểm toán bắt buộc?

Doanh nghiệp thuộc diện kiểm toán bắt buộc không nên chỉ chờ đến thời điểm nộp báo cáo tài chính mới tìm đơn vị kiểm toán. Hợp đồng kiểm toán báo cáo tài chính năm phải được giao kết chậm nhất 30 ngày trước ngày kết thúc kỳ kế toán năm.

Khi nộp hoặc công khai báo cáo tài chính, doanh nghiệp bắt buộc kiểm toán phải đính kèm báo cáo kiểm toán. Nếu báo cáo tài chính thuộc diện bắt buộc kiểm toán nhưng không có báo cáo kiểm toán kèm theo, cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm thông báo cơ quan có thẩm quyền để xử lý theo quy định.

Cách tự kiểm tra doanh nghiệp có thuộc diện bắt buộc kiểm toán

Doanh nghiệp có thể tự rà soát theo trình tự sau:

1. Kiểm tra loại hình doanh nghiệp có thuộc nhóm đặc thù không, như doanh nghiệp FDI, tổ chức tín dụng, bảo hiểm, chứng khoán, công ty đại chúng hoặc doanh nghiệp nhà nước
2. Kiểm tra doanh nghiệp có liên quan đến vốn nhà nước, dự án quan trọng quốc gia hoặc dự án nhóm A sử dụng vốn nhà nước không
3. Kiểm tra doanh nghiệp có phải doanh nghiệp kiểm toán hoặc chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam không
4. Kiểm tra tiêu chí quy mô lớn theo lao động bảo hiểm xã hội, doanh thu và tổng tài sản
5. Kiểm tra quy định chuyên ngành khác có yêu cầu báo cáo tài chính phải được kiểm toán không

Doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện kiểm toán khi thuộc nhóm pháp luật yêu cầu báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán dự án hoàn thành hoặc thông tin tài chính khác phải được kiểm toán độc lập. Trọng tâm không nằm ở việc doanh nghiệp “muốn kiểm toán hay không”, mà nằm ở việc doanh nghiệp có thuộc đối tượng bắt buộc theo loại hình, lĩnh vực, quy mô, nguồn vốn hoặc nghĩa vụ công bố thông tin hay không.