Dự báo ngành logistics trước xu hướng chuyển đổi

Bức tranh dự báo logistics: tăng trưởng vẫn còn, nhưng không tuyến tính

Triển vọng dài hạn của logistics vẫn tích cực vì thương mại, sản xuất phân tán, thương mại điện tử và nhu cầu giao hàng nhanh tiếp tục tạo nhu cầu vận chuyển, kho bãi, phân phối và quản trị chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, tăng trưởng không còn đi theo đường thẳng. UNCTAD cho biết thương mại hàng hải tăng 2,2% trong năm 2024, dự báo chỉ tăng 0,5% trong năm 2025, rồi bình quân khoảng 2% mỗi năm giai đoạn 2026–2030. Điều này cho thấy logistics vẫn mở rộng, nhưng tốc độ phụ thuộc mạnh vào địa chính trị, chi phí vận tải và khả năng thích ứng tuyến vận chuyển.

Điểm cốt lõi của dự báo logistics là ngành không suy giảm vai trò, mà thay đổi tiêu chí cạnh tranh. Trước đây, lợi thế nằm ở quy mô đội xe, diện tích kho hoặc mạng lưới tuyến. Trong giai đoạn mới, lợi thế nằm ở khả năng dự báo nhu cầu, tối ưu tồn kho, kiểm soát chi phí, minh bạch dữ liệu và duy trì dịch vụ ổn định khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

World Bank nhấn mạnh Logistics Performance Index đo năng lực kết nối chuỗi cung ứng đáng tin cậy, bao gồm chất lượng dịch vụ logistics, hạ tầng thương mại - vận tải và kiểm soát biên giới. Sau giai đoạn gián đoạn do COVID-19, khả năng phục hồi chuỗi cung ứng trở thành một chiều cạnh quan trọng của hiệu suất logistics.

Động lực tăng trưởng dài hạn của logistics

Tăng trưởng logistics dài hạn đến từ bốn động lực chính: tái cấu trúc chuỗi cung ứng, thương mại điện tử, số hóa vận hành và yêu cầu bền vững.

Tái cấu trúc chuỗi cung ứng làm tăng nhu cầu dịch vụ logistics tích hợp. Khi doanh nghiệp không chỉ tìm nguồn cung rẻ nhất mà còn tìm nguồn cung an toàn hơn, logistics phải hỗ trợ đa điểm sản xuất, đa tuyến vận chuyển và đa phương án tồn kho. Điều này tạo nhu cầu cho dịch vụ 3PL, 4PL, kho phân phối khu vực, quản lý tồn kho và visibility theo thời gian thực.

Thương mại điện tử làm thay đổi cấu trúc đơn hàng. Thay vì các lô hàng lớn, ổn định, logistics phải xử lý nhiều đơn nhỏ, tần suất cao, yêu cầu giao nhanh và tỷ lệ hoàn trả lớn hơn. Vì vậy, kho bãi, phân loại tự động, giao chặng cuối và reverse logistics trở thành vùng tăng trưởng quan trọng.

Số hóa giúp logistics tăng năng suất mà không chỉ phụ thuộc vào mở rộng tài sản vật lý. DHL Logistics Trend Radar 7.0 xác định trí tuệ nhân tạo và bền vững là hai xu hướng nổi bật, trong đó các nhóm công nghệ như generative AI, computer vision và advanced analytics có khả năng tác động mạnh đến vận hành logistics.

Yêu cầu bền vững tạo áp lực nhưng cũng tạo thị trường mới. Logistics xanh không chỉ là giảm phát thải, mà còn liên quan đến tối ưu tuyến đường, giảm xe rỗng, cải thiện hiệu suất nhiên liệu, bao bì tuần hoàn, kho tiết kiệm năng lượng và lựa chọn phương thức vận tải ít phát thải hơn.

Chuyển đổi số sẽ là trục cạnh tranh chính

Dự báo logistics trong giai đoạn tới phải đặt chuyển đổi số ở trung tâm vì dữ liệu quyết định năng lực dự báo, điều phối và kiểm soát chi phí. Khi chuỗi cung ứng biến động, doanh nghiệp không thể chỉ phản ứng sau khi đơn hàng trễ, cảng nghẽn hoặc cước tăng. Họ cần hệ thống phát hiện sớm, mô phỏng kịch bản và tự động đề xuất phương án thay thế.

AI có thể tạo giá trị rõ nhất ở các bài toán như dự báo nhu cầu, tối ưu tuyến, phân bổ tồn kho, lập kế hoạch nhân sự kho, nhận diện sai lệch chứng từ và phát hiện rủi ro giao hàng. McKinsey ghi nhận AI có thể giúp mở khóa thêm 7–15% công suất trong mạng lưới kho bằng cách nhận diện công suất nhàn rỗi, biến động nguồn lực và cơ hội cải thiện hiệu quả.

Tuy nhiên, chuyển đổi số không tự động tạo hiệu quả nếu dữ liệu rời rạc. Nhiều doanh nghiệp logistics có phần mềm vận tải, phần mềm kho, kế toán, chăm sóc khách hàng và tracking vận hành riêng lẻ. Khi dữ liệu không liên thông, AI chỉ tạo ra báo cáo đẹp chứ không giúp ra quyết định nhanh hơn. Vì vậy, điều kiện để chuyển đổi số thành lợi thế là chuẩn hóa dữ liệu, kết nối hệ thống và đo lường KPI vận hành theo thời gian thực.

Rủi ro lớn nhất: biến động chi phí và đứt gãy tuyến vận chuyển

Ngành logistics có triển vọng tăng trưởng, nhưng biên lợi nhuận dễ bị bào mòn bởi biến động nhiên liệu, giá cước, tắc nghẽn cảng, thiếu container, rủi ro địa chính trị và thay đổi chính sách thương mại. UNCTAD ghi nhận năm 2024, cước vận tải tăng do chuyển hướng tuyến, ùn tắc cảng và chi phí vận hành tăng; đến giữa năm 2024, chỉ số Shanghai Containerized Freight Index đã hơn gấp đôi so với cuối năm 2023.

Điều này cho thấy một hiểu nhầm phổ biến: logistics tăng trưởng không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp logistics đều tăng lợi nhuận. Khi cước tăng, doanh thu có thể tăng theo giá vận chuyển, nhưng lợi nhuận phụ thuộc vào khả năng chuyển chi phí cho khách hàng, tối ưu tải trọng, giảm thời gian chờ và kiểm soát hợp đồng mua dịch vụ đầu vào.

Rủi ro tuyến vận chuyển cũng khiến doanh nghiệp phải chuyển từ tư duy “tuyến rẻ nhất” sang “mạng lưới linh hoạt nhất”. Một tuyến có chi phí thấp nhưng dễ bị gián đoạn có thể làm tổng chi phí chuỗi cung ứng cao hơn do trễ hàng, mất doanh thu, tăng tồn kho an toàn và phát sinh chi phí khẩn cấp.

Logistics xanh sẽ chuyển từ lựa chọn sang điều kiện cạnh tranh

Logistics xanh sẽ ngày càng trở thành điều kiện tham gia chuỗi cung ứng, đặc biệt với doanh nghiệp phục vụ khách hàng xuất khẩu, bán lẻ quốc tế hoặc tập đoàn đa quốc gia. Áp lực giảm phát thải buộc nhà cung cấp logistics phải chứng minh được dữ liệu phát thải, phương án tối ưu vận tải và lộ trình cải thiện hiệu suất năng lượng.

Tuy nhiên, chuyển đổi xanh có giới hạn thực tế. Trong vận tải biển, kỳ vọng vào nhiên liệu thay thế như ammonia hoặc hydrogen còn gặp thách thức về chi phí, hạ tầng, an toàn và mức độ sẵn có. Điều này khiến quá trình xanh hóa logistics khó diễn ra đồng đều, đặc biệt ở các thị trường còn hạn chế về hạ tầng năng lượng sạch.

Vì vậy, hướng đi thực tế hơn trong trung hạn là tối ưu hiệu suất trước khi thay đổi toàn bộ công nghệ vận tải. Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ giảm xe rỗng, gom hàng thông minh, tối ưu tuyến, cải thiện tải trọng, quản lý nhiên liệu, nâng hiệu suất kho và đo lường phát thải theo từng đơn hàng.

Doanh nghiệp logistics cần chuẩn bị năng lực gì?

Doanh nghiệp logistics muốn hưởng lợi từ tăng trưởng dài hạn cần chuyển trọng tâm từ cung cấp dịch vụ đơn lẻ sang cung cấp năng lực vận hành tích hợp. Năng lực đầu tiên là visibility: khách hàng cần biết hàng đang ở đâu, khi nào đến, rủi ro gì đang phát sinh và phương án thay thế là gì.

Năng lực thứ hai là phân tích dữ liệu. Doanh nghiệp không chỉ theo dõi KPI sau khi hoàn tất đơn hàng, mà phải dùng dữ liệu để dự báo tắc nghẽn, phân bổ nguồn lực, tối ưu tồn kho và cảnh báo sai lệch.

Năng lực thứ ba là thiết kế mạng lưới linh hoạt. Một mạng lưới tốt không chỉ có chi phí thấp trong điều kiện bình thường, mà còn duy trì dịch vụ khi nhu cầu tăng đột biến, tuyến vận tải thay đổi hoặc khách hàng cần phương án giao hàng thay thế.

Năng lực thứ tư là tuân thủ và bền vững. Khi tiêu chuẩn phát thải, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng quan trọng, doanh nghiệp logistics phải có dữ liệu đủ tin cậy để chứng minh chất lượng dịch vụ, không chỉ cam kết bằng lời.

Dự báo tổng thể cho ngành logistics

Trong dài hạn, logistics vẫn là ngành có vai trò chiến lược vì mọi mô hình thương mại, sản xuất và bán lẻ đều cần dòng hàng hóa ổn định. Nhưng tăng trưởng sẽ phân hóa mạnh. Doanh nghiệp chỉ dựa vào tài sản vận tải truyền thống dễ bị kẹt trong cạnh tranh giá. Doanh nghiệp có năng lực dữ liệu, tự động hóa, tích hợp dịch vụ, quản trị rủi ro và logistics xanh sẽ có vị thế tốt hơn.

Dự báo logistics vì vậy có thể tóm gọn trong một nhận định: ngành tiếp tục tăng trưởng, nhưng giá trị tăng trưởng dịch chuyển từ “chở được hàng” sang “điều phối được chuỗi cung ứng hiệu quả, minh bạch và bền vững”. Đây là thay đổi căn bản quyết định doanh nghiệp nào sẽ dẫn đầu trong giai đoạn chuyển đổi.

Ngành logistics đang đi vào chu kỳ tăng trưởng có chọn lọc. Cơ hội vẫn lớn, nhưng không còn dành đều cho mọi mô hình vận hành. Doanh nghiệp muốn phát triển dài hạn cần đầu tư vào dữ liệu, tự động hóa, năng lực dự báo, thiết kế mạng lưới linh hoạt và kiểm soát phát thải. Khi logistics trở thành hạ tầng cạnh tranh của thương mại hiện đại, lợi thế sẽ thuộc về những đơn vị không chỉ vận chuyển nhanh hơn, mà còn giúp chuỗi cung ứng vận hành thông minh hơn.